Η «κρίση της Γροιλανδίας» στο Νταβός 2026 δεν είναι επικοινωνιακό πυροτέχνημα, αλλά σύμπτωμα μιας νέας, ωμής συναλλακτικής αντίληψης ισχύος μέσα στη Δύση και εκτός πλαισίου του υφιστάμενου συστήματος του διεθνούς δικαίου. Ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε άμεσες διαπραγματεύσεις για την απόκτηση της Γροιλανδίας, επικαλέστηκε ζητήματα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ και χρησιμοποίησε την απειλή δασμών ως μοχλό πίεσης προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η υπαναχώρησή του, δηλαδή η ακύρωση δασμών που θα ίσχυαν από 1η Φεβρουαρίου, ήρθε μετά από συνάντηση του Τραμπ με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ και δημόσια αναφορά σε ένα πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας, χωρίς σαφές περιεχόμενο.
Πίσω από τη ρητορική της «ιδιοκτησίας» διαφαίνεται ένας πιο ρεαλιστικός στόχος, ήτοι ένα καθεστώς προνομιακής πρόσβασης και επιρροής. Αυτό παραπέμπει σε de facto έλεγχο, δηλαδή περισσότερες εγκαταστάσεις, δικαιώματα πρόσβασης, συμμετοχή σε έργα υποδομών και, κυρίως, πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά. Η Γροιλανδία είναι σημείο – κλειδί για επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση στον Αρκτικό κύκλο, ενώ η κλιματική αλλαγή και οι νέες θαλάσσιες οδοί αυξάνουν την οικονομική και στρατιωτική της αξία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απάντησε πιο συντονισμένα απ’ όσο ανέμεναν πολλοί, αλλά με εύλογο φόβο εμπορικής κλιμάκωσης. Η κοινή τοποθέτηση Κόστα και φον ντερ Λάιεν τόνισε την πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία και τον λαό της Γροιλανδίας, τον σεβασμό της αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών και την ετοιμότητα άμυνας απέναντι σε κάθε μορφή εξαναγκασμού, κρατώντας ανοιχτό τον διάλογο. Σε ένα πιο χειροπιαστό επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πάγωσε επ’ αόριστον την πρόοδο μιας εμπορικής συμφωνίας Ε.Ε. – ΗΠΑ, ως μήνυμα ότι δεν υπάρχει «business as usual» υπό απειλές. Παράλληλα, η συζήτηση για το Anti-Coercion Instrument λειτουργεί ως αξιόπιστη απειλή, όχι ως πρώτη επιλογή, ώστε να μη δημιουργηθεί προηγούμενο οικονομικού εκβιασμού.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι θεσμικό και στρατηγικό. Αν ο ισχυρότερος εταίρος εργαλειοποιεί το εμπόριο για να διαπραγματεύεται εδάφη, οι κανόνες γίνονται προαιρετικοί και η συνοχή εύθραυστη. Το ΝΑΤΟ αναζητά «off ramp» μέσω ενός πλαισίου αρκτικής ασφάλειας, αλλά η μετατόπιση της ατζέντας απειλεί να αποσπάσει την προσοχή από την Ουκρανία και να προσφέρει στρατηγικό δώρο στη Μόσχα – μια Δύση που διαφωνεί δημόσια είναι πιο εύκολα διαιρετή. Η Ευρώπη πρέπει να συνδυάσει την αποτροπή και την αποκλιμάκωση, ήτοι επενδύσεις και ανθεκτικότητα στη Γροιλανδία, καθαρές κόκκινες γραμμές στην κυριαρχία, και μηχανισμό κόστους όταν χρησιμοποιούνται δασμοί ως όπλο πολιτικής επιβολής.
Εδώ αναδύονται και οι ευρωπαϊκές αντιφάσεις. Ορισμένοι ηγέτες, όπως ο Γερμανός Καγκελάριος, προειδοποιούν ότι η άμεση κλιμάκωση μπορεί να μετατρέψει μια κρίση κυριαρχίας σε εμπορικό πόλεμο χωρίς νικητές. Η Επιτροπή γνωρίζει επίσης ότι τα αντίποινα σε υπηρεσίες είναι πολιτικά δύσκολα, επειδή οι ΗΠΑ έχουν μεγάλο πλεόνασμα υπηρεσιών έναντι της Ένωσης και τα αντίμετρα θα έπλητταν και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από αμερικανικές πλατφόρμες. Στο ίδιο το νησί, η συζήτηση περί συναλλαγής γεννά κοινωνική δυσπιστία και, σύμφωνα με ρεπορτάζ, ενισχύει την έμφαση σε οδηγίες ετοιμότητας και σε συμβολικές αντιδράσεις τύπου «Make America Go Away». Αυτές οι λεπτομέρειες υπενθυμίζουν ότι η Γροιλανδία δεν είναι κενό γεωστρατηγικό τετράγωνο, αλλά κοινότητα με δική της πολιτική βούληση. Αν η Ευρώπη θέλει να αποφύγει μόνιμη διάβρωση της διατλαντικής εμπιστοσύνης, πρέπει να ορίσει κανόνες για την Αρκτική συνεργασία, να στηρίξει την πεμπτουσία του διεθνούς δικαίου και να δείξει ότι ο εξαναγκασμός έχει κόστος και δεν ανταμείβεται.
